Fort bij Edam

(Bewaringskamp Edam)

Historie:

1886-1887 aardwerk
1894-1895 verdedigbaar aardwerk
1897 vestingwerk van de eerste klasse (K.B. 14 augustus, Stbl. 197)
1903 herhaling classificatie (K.B. 19 februari, Stbl. 77)
1909-1912 bomvrije gebouwen (Van Hattum en Blankevoort)
1914-1918 Koningin Wilhelmina brengt 2 maal bezoek (31 maart 1914?)
1914 beproeving zes stalen infanterie-schilden (8 december)
1915 enige 6 cm Kazemat kanon (revers) naar Fort bij Pannerden als luchtdoelkanon
1920 tuchtklas van ca. 21 gevangen (alleen augustus?)
1926 vestingwerk van de tweede klasse (K.B. 28 mei, Stbl. 156)
1940 internering 4 Engelse vliegeniers (april-mei), van Fort bij Spijkerboor
1945 besluit geschikt maken voor 300 vrouwen (10 juni)
1945 tijdelijk Kamp van Bewaring (tot september)
1946 aangewezen tot Bewarings- en Verblijfkamp (juli 1946 - mei 1947
1951 vestingwerk van geen klasse (K.B. 25 januari, Stbl. 463)
1951 bouw kokerschietbaan
1960?-1980? munitieopslag 155 mm projectielen
1948-1984 opslag afgekeurde vuurwapens
2006 herbouw houten woning

Locatie:

Het fort ligt langs de IJsselmeerdijk (voorheen Zuiderzeedijk, zie Zeedijk) in de Zeevang polder. De Zeesluis Edam ligt achter het fort en de Pompsluis ligt meer naar het westen. Beide zijn belangrijk voor het beheersen van de inundaties. (133.290/503.400)

Doel:

"Afsluiting en verdediging van het acces gevormd door den Zuiderzeedijk, zoowel ten Noorden als ten Zuiden van de haven van Edam."

Bezetting:

255 (1912), 279 (1913), 253 (1920), 4 off. en 14 onderoff. en 300 mansch. = 318 tevens 65 logies in bergloods (1924); commandant Kapitein Voorneman (1916)

Bewapening:

Zie Opgave der Bewapening 1910.

Omschrijving:

Vanaf het Oorgat loopt de toegangsweg naar de keel van het fort. Een van de twee fortwachterswoningen is nog aanwezig evenals de bergloods.
Om het gehele fort ligt een gracht, de toegangsbrug is niet meer aanwezig en is vervangen door een enkele dam.

Het hoofdgebouw is aan de keel voorzien van een deur en twee ramen met stalen luiken naar elke ruimte. De ruimte die leidt naar de poterne heeft een grote dubbele stalen deur. Er zijn twee keelkazematten tegen het hoofdgebouw geplaatst.
De keel van het frontgebouw en de erop aansluitende poterne is naar de terrepleinen aan weerszijden toegankelijk.
De keel van het frontgebouw is niet direct van buitenaf toegankelijk maar via de poternedeuren.
De frontwal is nog aanwezig waarin geen hefkoepelgebouwen maar rechts een mitrailleuropstelling en middenvoor een frontkazemat. Tevens is op het linker terreplein een betonnen opstelplaats van waarschijnlijk Duitse oorsprong (Marine artillerie) aanwezig.

De bomvrije gebouwen zijn gebouwd volgens het Model B.
Het hoofdgebouw heeft 24 ruimten waarvan enkele met tussenwanden in kleinere lokalen zijn verdeeld voor wasruimten en munitiemagazijnen. Er is één uitkijkpost aan de linker zijde aanwezig.
De poterne verbindt het hoofdgebouw, door de aarden dekking ervan, met het frontgebouw.
Het frontgebouw heeft 3 ruimten en de poterne loopt door het frontgebouw naar de frontkazemat. Er is één uitkijkpost in het wachtlokaal aanwezig.
[bijzonderheden interieur volgen later.]

Een smalspoor liep vanaf het fort naar een recent verdwenen loskade aan het Oorgat.

Volgens een verzetsgroep (Bureau Inlichtingen Londen) werd het fort in april 1945 door de Duitse bezetter gebruikt voor de legering van 12 man Marine Artillerie. Waarschijnlijk voor bediening van een marine kanon op het nog aanwezige emplacement op het linker terreplein.

De voorzieningen voor een Bewarings- en Verblijfkamp voor politieke delinquenten werden in de tweede helft van 1946 aangebracht maar het fort is niet als kamp gebruikt.

In 1951 (mogelijk 1952) is een overdekte kokerschietbaan voor de Nationale Reserve gebouwd. Binnen de Stelling heeft alleen Fort bij Spijkerboor eenzelfde schietbaan.

Gedurende onbekende periode (mogelijk 1958-1980) werden onbruikbaar gemaakte handvuurwapens, in afwachting van afvoer naar Hoogovens, opgeslagen door 567 TD (Technische Dienst).

Omgeving:

De originele situatie rond het fort is behouden: open polderlandschap buiten de Stelling en de waterloop binnen de Stelling.

Flora & Fauna:

Zeer grote natuurwaarde, qua planten o.a. Blauw Walstro, Kruipganzerik en qua vogels Boomvalk, IJsvogel en Kleine Karekiet Ook het leven in de fortgracht is bijzonder.
Sterk gevarieerd terrein. In 1980 heerste er iepziekte en deze Iepen zijn vervangen door Populieren.

Gemeente:

Edam - Volendam, NH

Eigenaar:

Staatsbosbeheer

Gebruiker:

idem, Victory Wines, Stichting Fort bij Edam

Gebruik:

Natuurgebied, Wijnhandel

Monument status:

Provinciaal Monument Noord-Holland (19-02-91 312295; 01-09-92 316966); Lijst van Werelderfgoed UNESCO (759)

Onderhoud:

Originele staat, constructie is goed.