Fort aan de Jisperweg

(Batterij aan de Jisperweg)

Historie:

1889-1890 aardwerk
1894-1895 verdedigbaar aardwerk
1897 vestingwerk van de eerste klasse (K.B. 14 augustus, Stbl. 197)
1903 herhaling classificatie (K.B. 19 februari, Stbl. 77)
1914 bomvrije gebouwen (Van Hattum en Blankevoort, 417.000 gulden samen met Fort aan de Middenweg)
1918-??? gevangenis
1926 vestingwerk van de tweede klasse (K.B. 28 mei, Stbl. 156)
1940 woning en bergloods nog aanwezig
1946 aangewezen tot Bewarings- en Verblijfkamp
1951 vestingwerk van geen klasse (K.B. 25 oktober, Stbl. 463)
<1958->1983 opslag projectielen MAAP/MGDM/Mundepcie
??? opslag (voortstuwende lading) kernwapens (ca. 10 dagen)
ca. 1970 sloop woning

Locatie:

Het fort ligt langs de zuidelijke ringdijk van de Beemster polder. Het Noordhollands Kanaal loopt achter het fort en de dijk. (119.680/504.210)

Doel:

"Afsluiting en verdediging van het daarop aanloopend acces." (de Jisperweg.)

In 1918 in gebruik genomen als militair huis voor circa 20 arrestanten, niet zijnde dienstweigeraars, van de krijgsraad. Overige arrestanten werden opgesloten in Fort aan de Nekkerweg of Fort bij Spijkerboor.

Bezetting:

176 (1913), 133 (1920), 3 off. en 12 onderoff. en 196 mansch. = 211 tevens 57 logies in bergloods (1924)

Bewapening:

Zie Opgave der Bewapening 1910.

Omschrijving:

Vanaf de ringdijk loopt de toegangsweg naar de keel van het fort. De fortwachterswoning en de ijzeren bergloods zijn niet meer aanwezig.
Om het gehele fort ligt een gracht, de toegangsbrug is niet meer aanwezig en is vervangen door een enkele dam.

Het hoofdgebouw is aan de keel voorzien van een deur en twee ramen met stalen luiken naar elke ruimte. De ruimte die leidt naar de poterne heeft een grote dubbele stalen deur. Er zijn twee keelkazematten tegen het hoofdgebouw geplaatst.
Er is geen frontgebouw aanwezig maar de poterne is via twee grote dubbele stalen deuren naar de terrepleinen aan weerszijden toegankelijk. Twee stalen stormdeuren op de beide flanken van het hoofdgebouw geven ook toegang tot het terreplein.
De frontwal is nog aanwezig en bevat vier mitrailleuropstellingen en middenvoor, in plaats van een frontgebouw, een hefkoepelgebouw.

De bomvrije gebouwen zijn gebouwd volgens het Model C.
Het hoofdgebouw heeft 18 ruimten, van verschillende diepten, waarvan enkele met tussenwanden in kleinere lokalen zijn verdeeld voor wasruimten en munitiemagazijnen. Er zijn twee uitkijkposten aan beide zijden aanwezig.
De poterne verbindt het hoofdgebouw, door de aarden dekking ervan, met het hefkoepelgebouw.
[bijzonderheden interieur volgen later.]

Samen met Fort aan de Middenweg de laatst gebouwde forten in de Stelling.De woning en een ijzeren bergloods zijn gesloopt.

Sinds november 1916 was hier het materiaal voor een pontonbrug opgeslagen dat tot die tijd opgeslagen behoorde te zijn in een loods bij Fort bij Spijkerboor.

In gebruik als magazijncomplex gedurende onbekende periode en op 1-12-1950 als buskruitmagazijn. In 1980/1983 nog in gebruik. Smalspoor was hiervoor aanwezig.

De voorzieningen voor een Bewarings- en Verblijfkamp voor politieke delinquenten werden in 1946 gedeeltelijk aangebracht maar het fort is niet als kamp gebruikt.

Ergens tussen 1958 en 1980 moest een Amerikaanse kruiser met 18 nucleaire dieptebommen naar een scheepsdok in Amsterdam. Het betrof waarschijnlijk het type Anti-Submarine Rocket (ASROC).
De dieptebommen, waarschijnlijk alleen de voortdrijvende raket, werden voor tien dagen in dit fort opgeslagen.

Omgeving:

De originele situatie rond het fort is behouden: open polderlandschap buiten de Stelling en de dijk en het kanaal binnen de Stelling.

Flora & Fauna:

Zeer grote natuurwaarde. Door het goede, van de polder geisoleerde water, komen hier vele insecten voor. Er komen een aantal zeldzame planten voor zoals Blauw Walstro, Ringelwikke en Aardvederkruid. Ook is de grachtvegetatie goed ontwikkeld. Het fort is rijk aan vogels; o.a. Wielewaal, Steenuil, Braamsluiper, Bosrietzanger en Zwartkop.

Gemeente:

Beemster, NH

Eigenaar:

Natuurmonumenten

Gebruiker:

-

Gebruik:

Natuurgebied

Monument status:

Provinciaal Monument Noord-Holland (09-02-91 312295; 01-09-92 316966); Lijst van Werelderfgoed UNESCO (759)

Onderhoud:

Originele staat, constructie is goed.