Fort aan het Pampus

(Fort in de Zuiderzee aan het Pampus, Fort bij Pampus, Fort Pampus; Volksmond: Forteiland Pampus)

Historie:

1887 zandwerken gereed
1892 ingedeeld bij Gemeente Muiden
1892 aanschaf botter en stoomvaartuig
1895 fort voltooid
1916 korporaal verdronken (28 november)
1926 vestingwerk van geen klasse (K.B. 28 mei, Stbl. 156)
1932? 1 kanon 6 cm naar kazemat Biltstraat III
1932 bergloods afgebrand (13 januari)
1933 buiten gebruik gesteld (15 juli; Afsluitdijk: 1932)
1935? 5 kanonnen 6 cm naar rivierkazematten
1939 plannen tot sloop één koepel en plaatsen nieuwe koepel met 10 cm kanonnen van het Fort bij Spijkerboor
1941?-1943? doel oefenbombardementen en inschieten 8,8 cm luchtdoelgeschut Duitse bezetter
1951 plannen tot inrichten als "batterij zwaar luchtafweeropstellingen met legeringsruimte"
1952 opheffing als vestingwerk (K.B. 9 oktober, Stbl. 495)
1953/1959 opdracht naar Domeinen en ontmanteling door sloopbedrijf
1985 schoonmaak-actie zeeverkenners (juni)
1990 verkocht aan Stichting Pampus
1991 Koningin Beatrix brengt informeel bezoek (26 mei)
1998 Koningin Beatrix op informeel bezoek (3 mei)
2004-2005 bouw nieuw ontvangstgebouw
2007-2008 nieuwe dakbedekking en koepels

Locatie:

Het fort eiland ligt in het IJmeer, de vroegere Zuiderzee en IJsselmeer, voor Muiden. Samen met Fort bij IJmuiden, Fort Harssens (Den Helder) en Hoek van Holland behoorde het tot de kustverdediging. (133.325/486.370)

Doel:

"1ste - tot het tegengaan van eene beschieting der stad Amsterdam vanuit zee;
2de - tot het beletten van een doordringen des vijands te water over het pampus tot die stad of tot de Oranjesluizen;
3de - tot het bijdragen ter bestrijding van vijandelijke ondernemingen tegen eenig stellinggedeelte, binnen bereik van het fort gelegen (Zuiderzeefront)."
Verdediging op zee was een taak van het Zuiderzee-flottielje van de Koninklijke Marine.

Na 1932 was alleen het derde doel overgebleven en specifiek de flankering van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.

Bezetting:

200 (1895), 193 (1920), 6 off. en 5 onderoff. en 195 mansch. = 206 tevens 30 logies in loods (1924)
Zie Fortwachter Harm Alberts en Kanonnier Cor Tilburgs.

Bewapening:

Zie Opgave der Bewapening 1910.
300 schoten per vuurmond 6cm Minimaal Schietgat opgeslagen (1.350 brisantgranaat, 150 granaatkartets en 300 kartets patronen)

Omschrijving:

Enkelvoudig fort model op ovaal eiland. Gebouwd in baksteen met delen onversterkt beton en puin-beton. Het uitgebreide eiland heeft een droge gracht met een weergang en het hoofdgebouw. Het hoofdgebouw bestaat uit twee geschutskoepel-kanalen, munitie-opslag en verblijfs- en verzorgingsruimten.

Rondom het eiland is vlak onder de waterspiegel een stortkade om landingen te voorkomen.
De huidige fortwachterswoning is gemaakt van de ruwbouw van het bemanningsverblijf van een radarpost waarmee de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog zijn begonnen. De twee oorspronkelijke fortwachterswoningen en de opslagloods zijn gesloopt.

Drie funderingen uit circa 1927 voor luchtdoelgeschut zijn nog aanwezig. De identieke Luchtafweerbatterij Halfweg is nog vrijwel intact.

In ongeveer 1933 is een van de 6 cm kanonnen van een pantserbatterij geplaatst in een nieuwe Kazemat III op het Fort aan de Biltstraat bij Utrecht. Deze en de vijf overige kanonnen werden in oktober 1935 bestemd als voorlopige bewapening voor enkele nieuwe rivierkazematten: Ravenstein Zuid, Mook Zuid, Gennep Zuid, Buggenum Noord, Ittervoort en St.Andries. Vanaf augustus 1937 werden deze kazematten verwapend en voorzien van kanon 5 cm No.2.

Volgens Groep Albrecht: "elke avond zijn er bij het fort "Pampus" vijf z.g. veerboten met 20 tot 30 man bemanning. Zij dienen voor de opleiding van matrozen" (23 augustus 1944).

Omgeving:

De originele situatie op en rond het eiland is onveranderd. Alleen de acht kraters aan de zuid-oost zijde op het talud zijn erbij gekomen: overgebleven munitie uit de Tweede Wereldoorlog is daar door de Muider Kruitfabriek tot ontploffing gebracht.

Flora & Fauna:

-

Gemeente:

Muiden, NH

Eigenaar:

Stichting Forteiland Pampus

Gebruiker:

idem h.o.d.n. Forteiland Pampus

Gebruik:

Museum/recreatief gebruik met cultureel-militaire geschiedenis waarde.

Monument status:

Rijksmonument (526452), vh. Provinciaal Monument Noord-Holland (28-09-93 317466); Lijst van Werelderfgoed UNESCO (759)

Onderhoud:

Originele staat, conditie slecht (gedeeltelijke restauratie in voorbereiding).