Fort aan de St. Aagtendijk

(Fort aan de Sint Aagtendijk, Fort Aagtensdijk, Duitse bezetter: Munitionslager Monika, Volksmond: Fort Beverwijk)

Historie:

1894-1895 verdedigbaar aardwerk
1897 vestingwerk van de eerste klasse (K.B. 14 augustus, Stbl. 197)
1897-1899 bomvrije gebouwen (Blankevoort)
1908 herhaling classificatie (K.B. 13 januari, Stbl. 27)
1913-1922 permanente vredesbezetting
1926 vestingwerk van de tweede klasse (K.B. 28 mei, Stbl. 156)
1935 alle vier 6 cm Kazemat kanonnen (revers en caponniere) naar rivierkazematten Lent Oost, Lent Midden, Venlo Noord, Venlo Zuid
1938 bouw zoeklichtenloods? zuidwest van bergloods
1940 magazijn Luchtstrijdkrachten (LSK)
1945 moord Georgische soldaten (20-21 april)
1946 opgraving 15 stoffelijke overschotten (22 maart)
1947-1948? Bewarings- en Verblijfkamp (voorjaar 1947 tot medio 1948)
1950-1956/1970 magazijncomplex
1953 vestingwerk van geen klasse (K.B. 10 april, Stbl. 184)
ca. 1955 vondst graf twee Georgiërs?
1956 opheffing als vestingwerk (K.B. 14 juli, Stbl. 416)
<1958-1980? opslag springstoffen en buskruit MAAP/MGDM/Mundepcie
1993-2006 gebruik explosieven-opslag (divers civiel)
1993 herbouw woning na brand
1993-heden gebruik muziekoefenruimten
<1995 sloop zoeklichtenloods uit 1938

Locatie:

Het fort ligt in de Wijkerbroek Polder. Deze locatie was essentieel voor de regulering van de inundaties in het noord-westelijke deel van de Stelling. Voor het fort loopt het Inundatiekanaal van de Pijp naar de inundatiesluis in de St. Aagtendijk.
Achter de Linie Aagtendijk - Zuidwijkermeer waarin het fort ligt en die hier de hoofdverdedigingslijn vormt, ligt de Assendelver Zeedijk als tweede liniewal. (107.185/499.070)

Doel:

Afsluiting en verdedigen van den St. Aagtendijk en de Westelijke kade van den Zuidwijkermeerpolder.

Bezetting:

308 (1899), 288 (1913), 314 (1920), 9 off. en 24 onderoff. en 288 mansch. = 321 tevens 175 logies in bergloods (1924); 2e Regiment Vestingartillerie, 2e Bataljon, 1e en 2e Compagnie (1913-1922)
Zie ook Garnizoenen.

Bewapening:

Zie Opgave der Bewapening 1910.

Omschrijving:

Model A, onversterkt beton. Het fort was ruim opgezet en uitgerust met een unieke vooruitgeschoven caponniere. De fortwachterswoning en de bergloods bevinden zich aan de keel van het fort. Als restant van een inlaatsluis ligt een stenen dam ten noorden van het fort.

In 1915 was het 'Bureel v.d. Comandant v.h. IIe Bat. 2e Reg. Vesting-Art., Fort Aagtensdijk' met nummer 576 vermeldt in de 'Naamlijst voor den Telefoondienst'.

In 1938 is er een Zoeklichtenloods gebouwd die vanwege het Wijkertunneltrace rond 1995 is gesloopt. Zoeklichtenloods I was gebouwd op het terrein van het Sectorpark Ouderkerk, Afdeling Materieel en is nog aanwezig. Zoeklichtenloods II was gebouwd op het terrein van het Fort in de Laander en Westbijlmerpolder (Sectorpark Ouderkerk, Afdeling Munitie).

Volgens een verzetsgroep (Groep Albrecht) was er op 7 juli 1944 een Duitse bezetting van ongeveer 300 manschappen 'Herman Göring'. Op 25 augustus 1944 zijn er nog circa 50 manschappen aanwezig die zich voorbereiden op een vertrek.
Volgens een andere verzetsgroep (Bureau Inlichtingen Londen) werd het fort onder codenaam 'Monika' in april 1945 door de Duitse bezetter gebruikt voor de legering van 40 man Infanterie met een onbekende taak.
Andere rapporten melden dat drie forten in Zuidwijkermeerpolder door de Duitse bezetter ter verdediging werden ingericht met waarschijnlijk 12 cm kanonnen. Op elk fort waren tien vrachtwagens onder camouflage opgesteld.

In de nacht van 20 op 21 april 1945 zijn op dit fort zestien Georgische soldaten in gedwongen Duitse dienst op gruwelijke wijze om het leven gebracht. Zij waren onderdeel van het Georgisches Infanterie-Bataillon 822 dat van september 1943 tot januari 1945 in Zandvoort verbleef. Een groep van 21 werd op dit fort geplaatst waarna zes ontsnapten en/of om het leven kwamen.
Op 10 januari 1945 arriveerde het grootste deel van het bataljon op Texel waar ze in de nacht van 5 op 6 april in opstand kwamen dat tot 20 mei duurde. De opstand was echter afgesproken voor 20 april, de verjaardag van Hitler. Juist op die datum werden de Georgiërs door dronken Duitse soldaten omgebracht, één ervan bij het huis van zijn verloofde.
Behalve deze laatste werden de Georgiërs op het fort begraven. Op 22 maart 1946 werden de stoffelijke resten van 15 Georgiërs opgegraven en op 28 maart herbegraven op de Gemeentelijke begraafplaats "Rusthof" in Oud-Leusden (Amersfoort). In de jaren 1950 zouden bij toeval nog twee stoffelijke overschotten zijn aangetroffen.

Van voorjaar (mei?) 1947 tot medio 1948 had het fort een functie als Bewarings- en Verblijfkamp (Interneringskamp) "Kamp Fort St.Aagtendijk" voor politieke delinquenten. Samen met de kampen in het Fort bij Veldhuis en Fort Zuidwijkermeer deelde het de centrale keuken en ziekenzaal.

In gebruik als munitiemagazijn van de Koninklijke Marine vanaf 1950 tot in de periode 1957-1970. (Zie Beambte J. Berkhof.)

Omgeving:

De originele situatie rond het fort is alleen in de directe omgeving behouden: de linie, het inundatiekanaal en de ruimte binnen de Stelling.

Flora & Fauna:

Broedplaats voor vele vogels, o.a. steenuil.

Gemeente:

Beverwijk, NH

Eigenaar:

Staatsbosbeheer (erfpacht terrein
Landschap Noord-Holland)

Gebruiker:

Fort: Gemeente Beverwijk, Stichting Fortpop
Woning en bergloods: Schietvereniging Jacob de Gheijn

Gebruik:

Fort: muziekoefenruimten
Woning en bergloods: schietbaan

Monument status:

Provinciaal Monument Noord-Holland (06-04-93 312856 ?); Lijst van Werelderfgoed UNESCO (759)

Onderhoud:

Originele staat, constructie is matig.